Абылай хан

Пән: Қазақстан тарихы Мамандық: 0301000 «емдеу ісі» Сабақтың тақырыбы: Абылай хандығы Сабақтың түрі: Теория Күні:.25.12.12ж. Сабақтың уақыты: 80 минут   Сабақтың мақсаты:   Білімділік: Абылай ханның қолбасшылық, саяси қайраткерлігі, қазақ жерлерін біріктіру  жолындағы күресі және тарихта алатын орны туралы түсінік қалыптастыру арқылы толық мәлімет беру. Дамытушылық: Оқушылардың пәнге қызығушылығын арттыру, Абылай ханның өмірінен үлгі алуға, алған білімдерінен қорытынды шығарып, өмірде пайдалана алатын жан-жақты тұлғаның дамуына әсер ету. Тәрбиелік: Оқушылардың өз жеріне, еліне деген сүйіспеншілікке баулу, оның қадір-қасиетің ұғынуға, қорғауға, елдің дамуына үлес қосуларына тәрбиелеуге ықпал ету.   Сабақтың жоспары 1.  Ұйымдастыру кезеңі : 2мин. 2.  Үй тапсырмасын тексеру, қортындылау: 25 мин. 3.  Жаңа сабақ : 30 мин. 4.  Бекіту:10мин. 5.  Қорытындылау: 5мин. 6.  Бағалау: 5мин. 7.  Үйге тапсырма беру: 3 мин.   Пәнаралық байланыс: Құқық негіздері, саясаттану және әлеуметтану негіздері, мәдениеттану. Сабақтың жабдықтары: слайдтар, карта, оқулық,  тест,суреттер. Пайдаланатын оқулықтар: 1.     Мусин Чапай «Қазақстан тарихы» Алматы -2008ж. 2.     Г.В. Кан, Н.У. Шаяхметов « Қазақстан тарихы» Алматы -2007ж. 3.     Л. Гумилев « Көне түркілер» Алматы-1994ж. 4.     Назарбаев Н.Ә. «Ғасырлар тоғысында» Алматы-1996ж. 5.     Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінге дейін). Очерктер.Алматы, «Дәуір» 1994ж. Сабақтың барысы 1.     Үйымдастыру сәті: Сәлемдесу. Журнал бойынша тексеру. Үй жұмысын тексеру:      1. Жекелей сұрау      2. Жылдар сөйлейді      3. Картамен жұмыс     1.1 Қазақстанның Ресейге қосылуының себептері Кіші жүздің империя құрамына    енуі.     1.2 Ресей империясының қазақ жерін отарлау саясаты.     1.3 Орта жүз және Ұлы жүздердің Ресейге бірігуі.     2. Жылдар сөйлейді (слайд  оқушыларға жылдар сөйлейді кестесі көрсетіледі, жылдарға байланысты дұрыс мәлімет айтылуы қажет, дұрыс жауап берілгеннен кейін жауаптар ретімен ңұсқау белгі көмегімен ашылады ). № жылдар Болған оқиға 1 1583 ж. Қазақ хандығына Третяк Чебуков бастаған орыс елшілері келген болатын. 2 1686-1693ж.ж Тәуке хан Ресейге бес елшілік жіберді 3 1718 ж. Семей бекінісі орнады 4 1731 ж. 19 ақпанда орыс патшасы Әбілхайыр ханға қол астына келуі туралы грамота жіберді 5 1734 ж. 10 тамызда Ресей патшасы Ұлы жүзді өз құрамына алғаны жөнінде құжатқа қол қойды. 6 1742 ж. Жайық бойына қазақтардың көшіп қонуына тиым салғаны жөнінде Патша жарлығы шықты 7 1744 ж. Орынбор қаласы салынды   3.Картамен жүмыс. Топ оқушылар үшін жалпы тапсырма. Қорытынды:   Сонымен,ХҮІІІ- ғасырдың орта шеніндегі Қазақстанның саяси – экономикалық дамуына бірқатар жаңа өзгерістер қалыптасты. Патша үкіметінің отарлау саясатына қарамастан, қазақ- орыс сауда байланыстары,қазақстанның шет елдермен қатынастары өзара тиімді жағжайда дамыды.   Алайда патша үкіметінің қазақтардың өз жерін пайдалануына шек қоюы,орыс- қазақ шаруаларын қоныстандыра бастауы олардың жерін басып алу шараларының бастамасы болатын.
Предмет: История
Категория материала: Презентации
Автор: Жакупжанов Куанышбек Таубекович это Вы?
Тип материала: Документ Microsoft Word (docx)
Размер: 52.44 Kb

Пән: Қазақстан тарихы

Мамандық: 0301000 «емдеу ісі»

Сабақтың тақырыбы: Абылай хандығы

Сабақтың түрі: Теория

Күні:.25.12.12ж.

Сабақтың уақыты: 80 минут

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Абылай ханның қолбасшылық, саяси қайраткерлігі, қазақ жерлерін біріктіру жолындағы күресі және тарихта алатын орны туралы түсінік қалыптастыру арқылы толық мәлімет беру.

Дамытушылық: Оқушылардың пәнге қызығушылығын арттыру, Абылай ханның өмірінен үлгі алуға, алған білімдерінен қорытынды шығарып, өмірде пайдалана алатын жан-жақты тұлғаның дамуына әсер ету.

Тәрбиелік: Оқушылардың өз жеріне, еліне деген сүйіспеншілікке баулу, оның қадір-қасиетің ұғынуға, қорғауға, елдің дамуына үлес қосуларына тәрбиелеуге ықпал ету.

Сабақтың жоспары

1. Ұйымдастыру кезеңі : 2мин.

2. Үй тапсырмасын тексеру, қортындылау: 25 мин.

3. Жаңа сабақ : 30 мин.

4. Бекіту:10мин.

5. Қорытындылау: 5мин.

6. Бағалау: 5мин.

7. Үйге тапсырма беру: 3 мин.

Пәнаралық байланыс: Құқық негіздері, саясаттану және әлеуметтану негіздері, мәдениеттану.

Сабақтың жабдықтары: слайдтар, карта, оқулық, тест,суреттер.

Пайдаланатын оқулықтар:

Мусин Чапай «Қазақстан тарихы» Алматы -2008ж.Г.В. Кан, Н.У. Шаяхметов « Қазақстан тарихы» Алматы -2007ж.Л. Гумилев « Көне түркілер» Алматы-1994ж.Назарбаев Н.Ә. «Ғасырлар тоғысында» Алматы-1996ж.Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінге дейін). Очерктер.Алматы, «Дәуір» 1994ж.Сабақтың барысы

Үйымдастыру сәті: Сәлемдесу. Журнал бойынша тексеру. Үй жұмысын тексеру:

1. Жекелей сұрау

2. Жылдар сөйлейді

3. Картамен жұмыс

1.1 Қазақстанның Ресейге қосылуының себептері Кіші жүздің империя құрамына енуі.

1.2 Ресей империясының қазақ жерін отарлау саясаты.

1.3 Орта жүз және Ұлы жүздердің Ресейге бірігуі.

2. Жылдар сөйлейді (слайд оқушыларға жылдар сөйлейді кестесі көрсетіледі, жылдарға байланысты дұрыс мәлімет айтылуы қажет, дұрыс жауап берілгеннен кейін жауаптар ретімен ңұсқау белгі көмегімен ашылады ).

жылдар

Болған оқиға

1583 ж.

Қазақ хандығына Третяк Чебуков бастаған орыс елшілері келген болатын.

1686-1693ж.ж

Тәуке хан Ресейге бес елшілік жіберді

1718 ж.

Семей бекінісі орнады

1731 ж.

19 ақпанда орыс патшасы Әбілхайыр ханға қол астына келуі туралы грамота жіберді

1734 ж.

10 тамызда Ресей патшасы Ұлы жүзді өз құрамына алғаны жөнінде құжатқа қол қойды.

1742 ж.

Жайық бойына қазақтардың көшіп қонуына тиым салғаны жөнінде Патша жарлығы шықты

1744 ж.

Орынбор қаласы салынды

3.Картамен жүмыс. Топ оқушылар үшін жалпы тапсырма.

Қорытынды:

Сонымен,ХҮІІІ- ғасырдың орта шеніндегі Қазақстанның саяси – экономикалық дамуына бірқатар жаңа өзгерістер қалыптасты. Патша үкіметінің отарлау саясатына қарамастан, қазақ- орыс сауда байланыстары,қазақстанның шет елдермен қатынастары өзара тиімді жағжайда дамыды.

Алайда патша үкіметінің қазақтардың өз жерін пайдалануына шек қоюы,орыс- қазақ шаруаларын қоныстандыра бастауы олардың жерін басып алу шараларының бастамасы болатын.

Жаңа сабақ: Абылай хандығы ( слайд )

«Қазақтың дербес ел болуына, әрі-беріден соң қазақтың қазақ болуына, басы қосылып, бір жеңнен қол, бір жағадан бас шығаруына ерен еңбек сіңірген Абылайдан артық адам болмас»

М. Әуезов

Абылай ( Әбілмансұр) хан ( 1711 – 1781ж.ж) Қазақ Ордасының ханы, қазақ мемлекетінің тарихындағы аса көрнекті мемлекет қайраткері, арғы тегі Жошы хан, бергі бабалары қазақ ордасының негізің салған Әз- Жәнібек, одан соң еңсегей бойлы ер Есім хан, Салқам Жәңгір хан. Абылай – Жәңгір ханның бесінші ұрпағы. Жәңгір ханның Уәлибақы, Тәуке деген екі ұлы болады.Жәңгір қайтыс болып, таққа Тәуке отырғанда Уәлибақы хандыққа өкпелеп, Үргенішті билеген нағашы атасы Қайып ханның қолына барады.Уәлибақының баласы Абылай жекпе- жекке шыққанда жауы шақ келмейтін батыр болып, қанішер Абылай атаныпты. Осы Абылайдан көркем Уәли туады. Оның баласы Әбілмансұр ( кейін қазаққа хан болып Абылай атанған) «ақтабан шұбырынды» жылдарында жетім қалып, үйсін Төле бидің қолына келеді. Аш –жалаңашықтан жүдеген өңіне, өсіп кеткен шашына қарап Төле би оған «Сабалақ» деп ат қойып, түйесін бақтырады. Әбілмәмбет төренің жылқысын да бағады. Бұл, Ш. Уәлихановтың айтуына сүйенсек, Абылайдың 13жасар кезі болса керек.

Төле бидің тәлім – тәрбиесінде болуы Абылайға зор ықпал жасады. Қазақ даласының даналығын бойына жинаған баба ақылы мен парасатын, ел билеу қабілетін, анталаған жауға қарсы қазақ халқы басы біріксе ғана тойтарыс бере алатынын жас баланың санасына ұялата білген. Оған қоса бала кезінен көрген жұпыны тіршілік, өмірлік тәжірибе Абылайдың ел өміріне ерте араласуына себепші болды.Бұқар, Үмбетей жыраулардың, т.б. ауыз әдебиетінің ірі өкілдерінің мәліметтеріне қарағанда, Абылай жиырма жасында қан майданда ерлігімен танылған. Бұқардың Абылайға «Сен жиырма жасқа жеткен соң, Алтын тұғыр үстінде Ақ сұңқар құстай түледің» деуі осының дәлелі. Қай жылы тусу да, 1730-33 жылдар аралығында болған бір ұрыста бұрын белгісіз жас жігіт Әбілмансұр жекпе –жекке шығып, қалмақтың бас батыры, қоңтажы Қалдан Сереннің жақын туысы ( кейбір деректерде күйеу баласы) Шарышты өлтірді.

Үлкен әкесінің аруағын шақырып, жауға Абылайлап ат қойған Әбілмансұр жеңісті ұрыстан соң, орта жүздің сұлтаны деп танылып, қазақ даласындағы ең беделді әміршілердің біріне айналды. Бұдан соңғы жерде Әбілмансұр есімі ұмытылып, Абылай атанады.

Абылайдың жиырма жасы қай жылға сәйкес келуіне байланысты, қай шайқасқа қатысқаны туралы болжам айтуға болады. Бұл, әрине , Абылай қатысқан алғашқы соғыс емес. Ел әңгімелері, тарихи жырлар Сабалақ әуелде Бөгенбай жасақтарының құрамында жорық – жортуылдарға қатысқанын айғақтайды. Аңырақай шайқасына қатыспады дегеннің өзінде де, Абылайдың 1730-33 ж. Болған бір ірі шайқасқа қатысқаны дау тудырмайды. Тарихи деректерден орта жүз жасақтары мен жоңғарлардың арасында 1730 жылы да, 1731 жылы да бірнеше үлкен ұрыстар болғаны белгілі. 1732 жылы жоңғарлардың 7 мыңнан астам әскері Орта жүздің шығыс шетіндегіауылдарына шабуыл жасап, тегеурінді тойтарысқа тап болады. Абылайдың жиырма жасы 1733 жылға сәйкес келсе, дәлсол жылы қазақ пен қалмақ арасында үлкен майдан болғаны қытай деректерінде атап көрсетілген. Абылайдың әскери қайраткерлігі, қолбасылық қабілеті 30 -40 жылдардағы шайқастарда ерекше көрінді. Осындай жан алысып жан беріскен соғыстардың бірін Бұқар жырау «Қалданменен ұрысып, жеті күндей сүрісіп...» деп суреттейді. Ол соғысқа Абылайдың қанды көйлек жолдастары: Қаракерей Қабанбай, Қанжығалы Бөгенбай, Шақшақ Жәнібек, Қарақалпақ Қылышбек, Шапырашты Наурызбай т.б қазақтың белгілі батырлары тізе қоса қатысады. Бұл да Абылайдың жауға қарсы қазақ халқының басын біріктіре білгендігінің дәлелі болып табылады. Бірте –бірте ұлыстағы бар өкім Әз-Тәуке ханның немересі Әбілмәмбет ханнан өтіп, Абылайдың қолына көшеді. Абылайдың ерлігі мен ақыл – парасатына бас ұрған Әбілмәмбет ақылшы аға болып қалып, кеңесші хан дәрежесімен шектеледі. ХҮІІІ ғасырдың 30 – жылдарының аяғында Абылай есімі бізге белгілі құжаттарда Әбілмәмбет ханмен қатар аталады.Орыс тарихшысы А.И. Левшин: « 1739 ж. Орта жүзде Сәмеке ханның орнына хан сайлаудан бұрын Әбілмәмбет пен Абылай екеуі бірдей хандық билік жүргізген»,- деп жазды. Ш.Уәлиханов та осы пікірді қолдайды.

Хан тұсындағы сыртқы саясат

1738 -1741 ж. Абылай бастаған қазақ қолы жоңғар басқыншылырына бірнеше мәрте соққы берді. 1742ж. Абылай тұтқиылдан шабуыл жасаған жоңғарлардың қолына тұтқынға түседі. Сол кездегі ойрат басқыншыларына қарсы күрестің ең белсенді ұйымдастырушыларының біріне Абылайдың жау қолына түсуі қазақ қоғамында абыржушылық туғызып, Абылайды босатып алу үлкен саяси мәселеге айналды. Тарихи жырларда қазақ билеушілерінің атынан Төле би мен Әбілқайыр хан Орынбор әкімшілігінен Абылайды тұтқыннан босатып алуды ара түсуге өтініш жасайды. Бұл деректің шындық екенін осы кезеңде Орынбор губернаторы И.Ш. Неплюев пен Әбілқайырдың өзара жазысқан хаттары да дәлелдей түседі. Қазақтың үш жүзінен Төле би бастап 90 адам елші барып, келіссөз жүргізіп, 1743ж. 5 қыркүйекте Абылайды тұтқыннан шығарып алады. Бұл жөнінде Неплюевтің сыртқы істер коллегиясына жазған хатында қазақтар мен қалмақтар бітімге келіп, бірігіп кете ме деген қауіп те білдірген. Өмірінің соңғы 15 жылында Орта Азия хандықтарына қарсы тынымсыз күрес жүргізді. 1765-67 ж. А. Қолының Қоқан билеушісі Ерденбекпен соғысының нәтижесінде Түркістан, Сайрам, Шымкент қалалары қайтадан қазақтар иелігіне өтті.

Абылай билігінің күшейге түсуінің жаңа кезеңі 1744 ж. Әбілмәмбеттің Түркістанға көшіп кетуі уақытына саяды. Абылай көреген саяси қайраткер бола отырып, қалмақтармен аса ауыр соғыстардан қалжыраған елінің есін жиғызу үшін дипломат жолдарды да тиімді пайдаланды. 1740ж. тамызда ол Орта жүз ханы Әбілмәмбетпен, тағы да басқа 120 старшынмен Орынборға келіп, орыс өкіметінің « қамқорына» кіруге келісім білдіреді. Сонымен бір мезгілде қазақ халқының тұтастығын сақтау мақсатында Шың империясымен де қарым қатынасын суытпады. Петербург пен Пекинге елшіліктер аттандырды. Ол Ресей мен Қытай империяларының өзара қайшылықтарын қазақ хандығы мүддесіне пайдаланып отырды. Абылай 1745ж. Қалдан Серен дүние салғаннан кейін, Жоңғарияның билеуші топтарының тақ таласынан әлсіреп, бұрынғы әскери қуатынан айырыла бастауын және жоңғар –қытай соғысын Шығыс түркістанмен іргелес өңірдегі ойраттардың уақытша билігінде қалған қазақ жерлерін қайтаруға, елдің дербестігін толық қалпына келтіруге пайдалану үшін барынша күш салды. Абылай қазақ елінің тәуелсіздігіне нұқсан келтіретін жағдаяттармен аянбай күресіп, дербес сыртқы саясат ұстанып өтті.

Жазба деректерде Абылайдың шетел басқыншыларына қарсы табанды соғыс жүргізгендігі айқын көрсетіледі. 1752ж. ол бастаған қазақ әскері шамасы 15 – 20 мың адамдай ойратт...

Скачать

Полезно? Поделись с другими:

Просмотров: 22   Скачиваний: 6

Если Вы являетесь автором этой работы и хотите отредактировать, либо удалить ее с сайта - свяжитесь, пожалуйста, с нами.

Посмотрите также:

— На краю памяти...
— Начало Великой Отечественной войны
— Гражданская война (трудные вопросы)
— Культура 19 века
— Основные моменты в истории России. До нашей эры-VII век нашей эры
— Проект по истории «Народные поверья и суеверия»
— Презентация по истории «Я помню! Я горжусь!»
— Презентация «Династия Романовых в xx веке
— Урок«Страны Азии в 1918-1939гг.Революции и реформы.Освободительное движение.
— История Комсомола Волгоградской области